27 

ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ

(Εγκύκλιος 3664/18 'Ιουνίου 1870)

Κυβέρνηση θ. Ζαΐμη Υπουργός Α. Αυγερινός

Αριθ. πρωτ. 3664.

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ

TO ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΚΚΛ. ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ

Προς τους γυμνασιάρχας.

Εις το εν ισχύι τυπικόν πρόγραμμα των γυμνασιακών μαθημάτων προσκαλείσθε να προσθέσητε τα εξής μαθήματα, άτινα, οριζόμενα εν τω κανονισμώ των Ελληνικών σχολείων και γυμνασίων της 31 Δεκεμβρίου 1836, δεν συμπεριελήφθησαν εις αυτό.

1) Την πολιτικήν γεωγραφίαν, ήτις θέλει διδάσκεται σύμφωνα με τον ειρημένον κανονισμόν,

2) Την φυσικήν γεωγραφίαν και

3) Την στοιχειώδη χημείαν, ήτις θέλει διδάσκεται άπαξ της εβδομάδος ανά μίαν εκάστοτε ώραν υπό ειδικών διδασκάλων, όταν εν δέοντι προκαλέσωμεν τον διορισμόν τοιούτων.

Εν Αθήναις τη 18 Ιουνίου 1870

Ο Υπουργός Α.Δ. ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ

Αναδημοσιεύεται από το: Παρίσης, τ. A', σ. 361.

28

ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΩΡΩΝ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΑ ΓΥΜΝΑΣΙΑ

(Εγκύκλιος 6360/17 Σεπτεμβρίου 1870)

Κυβέρνηση Ε. Δεληγιώργη Υπουργός Δ, Δρόσος

Αριθ. πρωτ. 6360.

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΚΚΛ. KAI ΤΗΣ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ

Προς τους γυμνασιάρχας,

Ορμώμενοι α') εξ αναφοράς του γυμνασιάρχου Κεφαλληνίας περί της εν τοις γυμνασίοις διδασκαλίας της γεωγραφίας, και β') εκ του ανομοιόμορφου των προγραμμάτων της χειμερινής ταύτης εξαμηνίας ως προς: το προκείμενον μάθημα. Λαβόντες δε και υπ' 8ψιν την από 18 Ιουνίου έ.έ. και υπό αριθ. 3664 εγκύκλιον του καθ' ημάς Υπουργείου περί συμπληρώσεως του εν ισχύϊ τυπικού προγράμματος, έγνωμεν ίνα επιστείλωμεν υμίν περί του προκειμένου τάδε.

Αι εν τω κανονισμώ των ελληνικών σχολείων και γυμνασίων κείμεναι διατάξεις περί της διδασκαλίας της πολιτικής γεωγραφίας εν τοις γυμνασίοις εκπληρούνται, αν το μάθημα τούτο διδάσκηται δις της εβδομάδος ανά μίαν εκάστοτε ώραν εις την α' καί.· β' τάξιν όθεν ούτω Θέλετε διατάξει τα κατ' αυτό εν τοις προγράμμασι, χωρίς όμως εκ τούτου να ελαττώσητε τας εις τα άλλα των μαθημάτων αφωρισμένας εν τω ισχύοντι τυπικώ προγράμματι ώρας.

Εν Αθήναις τη 17 Σεπτεμβρίου 1870 Ο Υπουργός

Δ. ΔΡΟΣΟΣ

Αναδημοσιεύεται από το: Παρίσης, τ. Α', σ. 361.- 362.

29

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

(Β. Διάταγμα / 18 Φεβρουαρίου 1871)

Κυβέρνηση Α, Κουμουνδούρου

Υπουργός Α. Πετμεζάς

ΔΙΑΤΑΓΜΑ

Περί στρατιωτικών ασκήσεων των μαθητών

ΓΕΩΡΓΙΟΣ Α'. ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

Επιθυμούντες να παράσχωμεν τη παιδευομένη νεότητι. σύν τη πνευματική αναπτύξει και την εις πολίτας ελευθέρους εμπρέπουσαν στρατιωτικήν άσκησιν και την εκ ταύτης σωματικήν ευεξίαν ίνα και ούτω χρήσιμοι τη πατρίδι γίγνωνται.

Επί τη προτάσει των Ημετέρων επί τε των Στρατιωτικών και επί των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως Υπουργών, διατάττομεν τάδε.

Εις έκαστον των γυμνασίων και σχολαρχείων του Κράτους, διορίζεται, κατά συνεννόησιν του Υπουργού της δημοσίας εκπαιδεύσεως μετά του επί των Στρατιωτικών, εις η πλείονες κατά- την ανάγκην εκ των ανθυπασπιστών του Β. στρατού εις διδασκαλίαν των στρατιωτικών ασκήσεων.

Εις την διδασκαλίαν ταύτην υποχρεούνται πάντες οι υπέρ τα 14 έτη γεγονότες μαθηταί, όπως και εις τα άλλα των μαθημάτων των, εξετάζονται δε και εις ταύτην και βαθμολογούνται.

Οι προϊστάμενοι του καταστήματος, η των καθηγητών η διδασκάλων τις αντ' αυτού, θέλει παρευρίσκεται εις την ειρημένην άσκησιν ως επιτηρητής.

Αι ώραι της ασκήσεως, μη υπερβαίνουσαι τας 4 καθ' εβδομάδα, ορίζονται υπό του προϊσταμένου του καταστήματος, η του διευθύνοντος τας ασκήσεις στρατιωτικού εν αρχή εκάστης των σχολικών εξαμηνιών.

Τα καθέκαστα των ειρημένων ασκήσεων και η κατ' ουλαμούς, λόχους και

Αναδημοσιεύεται από την ΕτΚ, αρ. 7/17 Μαρτίου 1871.

τάγματα διαίρεσις των μαθητών, ως προς ταύτας θέλουσιν ορίζεσθαι διά διαταγής του επί των Στρατιωτικών Υπουργείου.

Οι διοριζόμενοι εις την εργασίαν ταύτην ανθυπασπισταί θέλουσι λαμβάνει τον μισθόν της ενεργείας, εκ του προϋπολογισμού του Υπουργείου της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως.

Εις τους Ημετέρους επί των Στρατιωτικών και επί των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως Υπουργούς ανατίθεται η δημοσίευσις και εκτέλεσις του παρόντος Διατάγματος.

"Εν Αθήναις τη 18 Φεβρουαρίου 1871

ΓΕΩΡΓΙΟΣ Λ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. ΑΘΑΝ. Γ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ.

13

30

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

(Εγκύκλιος 1235, 1784/25 Μαρτίου 1871)

Κυβέρνηση Α. Κουμουνδούρου

Υπουργός Α. Πετμεζάς

Αριθ. πρωτ. 1235,1784.

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ

Περί στρατιωτικών ασκήσεων των μαθητών

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ EKKΛ. KAI ΤΗΣ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ

Προς τους γυμνασιάρχας και σχολάρχας.

Γνωστοποιούμεν υμίν, ότι διά Β. διατάγματος, τη 18 Φεβρουαρίου έ.έ. εκδοθέντος, εισαγομένης εις τα δημόσια παιδευτήρια της στρατιωτικής παιδεύσεως, διορίζονται, εις τίνα αυτών προς το παρόν εις η και πλείονες κατά την ανάγκην εκ των ανθυπασπιστών του Β. στρατού προς την προκειμένην διδασκαλίαν, εις ην υποχρεούνται, πάντες οι υπέρ τα 14 έτη γεγονότες μαθηταί, όπως δε και εις τα άλλα των μαθημάτων, εξετάζοντα., και εις ταύτην και βαθμολογούνται.

Ο προϊστάμενος του καταστήματος, η των καθηγητών η διδασκάλων τις αντ' αύτού, θέλει παρευρίσκεται εις τας ασκήσεις των μαθητών ως επιτηρητής.

Αι ώραι της ασκήσεως, μη ύπερβαίνουσαι τας τέσσαρας καθ' εβδομάδα, ορίζονται υπό του προϊσταμένου του καταστήματος, η του διευθύνοντος αυτήν στρατιωτικού, εν αρχή εκάστης των σχολικών εξαμηνιών.

Τα καθ' έκαστα των ασκήσεων και η κατ' ουλαμούς, λόχους και τάγματα διαίρεσις των μαθητών ως προς ταύτας, θέλουσιν όρίζεσθαι διά διαταγής του επί των Στρατιωτικών υπουργείου,

Κοινοποιούμεν προσέτι υμίν, ότι οι ανθυπασπισταί ούτοι υπάγονται εις τας αμέσους διαταγάς ημών, εκτελούσι δε τας παραγγελίας και παν το αφορών την άσκησιν των μαθητών, συνεννοούμενοι μετά των προϊσταμένων των καταστημάτων.

Αναδημοσιεύεται από το: Παρίσης, τ. Α', σ. 363-364.

Έτι δε η μεν εκτέλεσις των διδομένων αυτοίς παραγγελιών, η η παράλειψις της συνεννοήσεως μετά των διευθυντών των καταστημάτων, καταγγέλλεται υπό των διευθυντών εις τον επιτόπιον φρούραρχον, όστις καθοδηγεί αυτούς και, αν υπάρχη λόγος, τιμωρεί τον πταίσαντα,

Εις κατεπειγούσας περιστάσεις ο προϊστάμενος του καταστήματος δύναται ν' αφαιρέση το καθήκον της προγυμνάσεως από ανθυπασπιστήν η ανθυπασπιστάς τους εν τη δικαιοδοσία του, αλλ' οφείλει ν' αναφέρη αμέσως το τοιούτον εις το καθ' ημάς Υπουργείον διά τα περαιτέρω,

Οι ανθυπασπισταί ούτοι υπάγονται εις την επιτήρησιν των επιτόπιων στρατιωτικών αρχών κατά τους εν ισχύϊ εις τον στρατόν κανονισμούς και νόμους.

Κατόπιν θα επιστείλωμεν και άλλας επί του προκειμένου οδηγίας, και ομοίως δε θέλομεν γνωστοποιήσει υμίν τις η τίνες των ανθυπασπιστών διωρίσθησαν εις το υφ' υμών διευθυνόμενον παιδευτήριον.

Τών προκειμένων ασκήσεων έναρξις θα γίνη την 1 προσεχούς Απριλίου.

Εφιστώμεν την προσοχήν υμών εις την αυστηράν επιτήρησιν εν ταις προκειμέναις ασκήσεσιν. Η καλή διαγωγή των μαθητών ενδιαφέρει τα μέγιστα την πολιτείαν αν δε πότε ήθελε φανή παρεκτροπή τις, να λάβητε αμέσως αυστηρά μέτρα, να ειδοποιήσητε δε συγχρόνως και ημάς διά τα περαιτέρω.

Εν Αθήναις τη 25 Μαρτίου 1871

Ο Υπουργός Α.Γ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ

31

ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

(Εγκύκλιος 2147/8 Απριλίου 1871)

Κυβέρνηση Α. Κουμουνδούρου Υπουργός Α. Πετμεζάς

Αριθ. πρωτ, 2147.

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΚΚΛ. ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ

Οδηγίαι περί των στρατιωτικών ασκήσεων των μαθητών

Αι προωρισμέναι προπαιδευτικαί ασκήσεις του πεζικού, ως αποτελούσαι την βάσιν της εν γένει ασκήσεως των γυμνασίων αυτού, ο κανονισμός προέβλεψε να διδάσκωνται καθ' ενα η το πολύ κατά τέσσαρας άνδρας· όθεν συμφώνως τω κανονισμώ και οι μαθηταί διαιρεθήσονται εις κλάσεις, ίνα τελειότερον και βασιμωτερον εξασκηθώσιν εις την στοιχειώδη ταύτην άσκησιν.

Αι κλάσεις αύται, συγκείμεναι κατ' αρχάς εκ τεσσάρων το πολύ μαθητών, θέλουσιν εξασκείσθαι υπό την διαίρεσιν ταύτην κατά σειράν μέχρι του κεφαλαίου τετάρτου του κανονισμού των ασκήσεων στρατιώτου' εκ τούτου δε και μέχρι του κεφαλαίου τελευταίου του αυτού κανονισμού αι κλάσεις δύνανται ν' αποτελώνται εκ δώδεκα το πολύ μαθητών.

Επειδή όμως εις και μόνος προγυμναστης δεν επαρκεί εις την ταυτόχρονον άσκησιν πολλών μαθητών, διά τούτο οι ανθυπασπισταί προγυμνασταί θέλουσιν εκλέξει ανάλογον αριθμόν εκ των εχόντων μεγαλειτέραν ηλικίαν νοημονεστέρων μαθητών, και αφού προηγουμένως έκγυμνάσωσιν αυτούς καλώς εις τας ασκήσεις του στρατιώτου, θέλουσιν ακολούθως αναθέσει αυτοίς, υπό την εποπτείαν των πάντοτε, την εκγύμνασιν των λοιπών μαθητών κατά την ανωτέρω ορισθείσαν διαίρεσιν. Οι ούτως εκλεχθέντες ως προγυμνασταί μαθηταί θέλουσι διδαχθή βαθμηδόν και εις τας ασκήσεις του ουλαμού, ιδίως δε εις τα καθήκοντα των υπό του κανονισμού των ασκήσεων τούτου οριζομένων βαθμολόγων, ίν' ακολούθως χρησιμεύσωσιν ως οδηγοί των εις ουλαμούς μετασχηματισθησομένων κλάσεων.

Οι ανθυπασπισταΐ προγυμνασταί θέλουσιν επιστήσει την προσοχήν των,

Αναδημοσιεύεται από το: Παρίσης, τ. Α', σ. 364-366.

όπως οι ως προγυμνασταί ορισθέντες μαθηταί καλώς εξασκηθώσι να προσφωνώσι τα παραγγέλματα εντόνως και δι' εκτάσεως φωνής αναλόγου με τον αριθμόν των έξασκουμένων μαθητών.

Ο εις ουλαμούς μετασχηματισμός των μαθητών συνεπάγει την έλαττωσιν των προγυμναστών, επομένως έκαστος ανθυπασπιστής δύναται υπό την εποπτείαν του να εγκυμνάση πλείω ουλαμούς, αναθέτων εν τοιαύτη περιπτώσει την προγύμνασιν αυτών εις τους μάλλον διακριθέντας κατά τα γυμνάσια προγυμναστάς μαθητάς.

Περί δε της περαιτέρω ασκήσεως των μαθητών εν καιρώ τω δέοντι θέλουσιν εκδοθή αι ανήκουσαι οδηγίαι,

Εν τούτοις κατά το σχολικόν τούτο έτος θεωρούμεν επάναγκες να περιορισθή η εκπαίδευσις των μαθητών εις τας ασκήσεις μόνου του σχολείου στρατιώτου· όθεν προς τον σκοπόν αυτόν έντελλομεθα όπως οι ανθυπασπισταί προγυμνασταί διδάξωσι τοις μαθηταίς τα μαθήματα, άτινα διαλαμβάνει ο προσηρτημένος ώδε πίναξ οδηγιών κατά την εν αυτώ διαγραφομένην σειράν, απαγορεύοντες αυτοίς πάσαν παρέκβασιν των υπό του κανονισμού των ασκήσων όριζομένων.

Εν Αθήναις τη ,8 Απριλίου '1871

Ο Υπουργός A. Γ, ΠΕΤΜΕΖΑΣ

ΠΙΝΑΞ

Προσδιορίζων τας ασκήσεις εις ας οι μαθηταί εξασκηθήσονται.

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟΝ Ασκήσεις συντείνουσαι προς ευστροφίαν του σώματος,

Εκ της διδασκαλίας της τεθείσης εις ενέργειαν εις τα σώματα του στρατού από της 8 Απριλίου του έτους 1860.

Τμήμα Πρώτον Κινήσεις βραχιόνων

Άρθρον 1. Κατακόρυφος και άνευ κάμψεως των βραχιόνων κίνησις. " 2. Κατακόρυφος και μετά κάμψεως κίνησις των βραχιόνων. " 3. Οριζόντιος κίνησις των πήχεων.

Τμήμα Δεύτερον Κινήσεις των κνημών

Άρθρον 1. Κάμψις της κνήμης ρυθμός του βραδέος βηματισμού

" " βάδην " " " τροχάδην "

Άρθρον 2, Κάμψις του μηρού και της κνήμης. " 3. Κάμψις των κάτω άκρων. " 4. Ελικοδρόμιον,

Τμήμα Τρίτον Πυρρίχιος άσκησις

ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΝ

Ασκήσεις στρατιώτου Εκ του προσωρινού κανονισμού των ασκήσεων του πεζικού του 1863.

Κεφάλαιον A'. Μάθημα A', Β', Γ', Δ' και Ε'.

Εκ του Γ' μαθήματος παραλειφθήτω η άσκησις του βραδέος βηματισμού.

Κεφάλαιον Β'. Μάθημα A', Β', Γ' και Δ'. Κεφάλαιον Δ'. Μάθημα A', Β', Γ, Δ' και Ε'.

32 

ΑΥΣΤΗΡΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΞΕΤΑΣΗ

ΤΩΝ ΙΕΡΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΣΤΗ ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ

(Εγκύκλιος 4114/31 Μαΐου 1871)

Κυβέρνηση Α. Κουμουνδούρου

Υπουργός Α. Πετμεζάς

Αριθ. πρωτ. 4114.

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ

Περί των ιερών μαθημάτων και της βαθμολογίας των μαθητών

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ EKKΛ. ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ

Προς τους γυμνασιάρχας, σχολάρχας και διευθυντάς ελληνικών σχολείων

Εδόθησαν ημίν αφορμαί, α'.) Να γνωρίσωμεν μετά πολλής ημών θλίψεως, ότι οι πλείστοι των μαθητών η μάλλον ειπείν τα 19/20 αυτών, ουδεμίαν παρέχουσι προσοχήν εις την μελέτην και εκμάθησιν των ιερών μαθημάτων. Φαίνεται δε δυστυχώς, ότι η παραμέλησις αύτη του σπουδαιοτάτου τούτου κλάδου της διδασκαλίας ουδεμίαν εμποιεί αίσθησιν, καθ' έξιν ως φαίνεται, ούδ' εις αυτούς τους διδασκάλους και καθηγητάς. Όθεν Θεωρούμεν σπουδαίον και αναπόφευκτον καθήκον ημών να επιστήσωμεν διά της εγκυκλίου ταύτης την προσοχήν υμών ήδη, 6τε γίνονται αι γενικαί εξετάσεις, και να συστήσωμεν υμίν ως πρωτιστον των καθηκόντων υμών την αυστηράν εξέτασιν των ιερών μαθημάτων. Αν δε μαθητής μη τύχη τουλάχιστον του βαθμού" σχεδόν καλώς εις τα ιερά, να μη προβιβάζηται και αν ήθελεν ευδοκιμήσει εις πάντα τα άλλα μαθήματα. Κατανοούντες βεβαίως την σπουδαιότητα του αντικειμένου, εις ο εφιστώμεν την υμετέραν προσοχήν, θέλετε εφαρμόσει αδυσωπήτως την ειρημένην παραγγελίαν μου.

β'.) Να εικάσωμεν, ότι τινές των γονέων των μαθητών, κενήν επίδειξιν θηρεύοντες η εις την προς τα εαυτών τέκνα αδυναμίαν ύπείκοντες, μεταχειρίζονται ποικίλους τρόπους ίνα ταύτα προβιβάζωνται και όταν δεν είναι προβιβασμού άξια. Πιστεύομεν βέβαια, ότι δεν ευρίσκουσι παρ' υμίν πρόθυμον υποδοχήν

Αναδημοσιεύεται από το: Παρίσης, τ. A', σ. 366-367.

αι τοιαύται των γονέων ενέργειαι και αξιώσεις, πλην αλλ' όμως θεωρούμεν ημέτερον καθήκον και να συστήσωμεν υμίν αδυσώπητον περί τους προβιβασμούς αυστηρότητα, διότι ούτω και η δημοσία παίδευσις δεν καπηλεύεται και οι μαθηταί δεν προσέρχονται εις ακρόασιν ανωτέρων μαθημάτων άνευ της δεούσης εις ταύτα προστοιχειώσεως. Οι γυμνασιάρχαι δε θέλετε κατά Σεπτέμβριον λήγοντα υποβάλει ημίν πίνακα ονομαστικόν των προς κατάταξιν εις τα γυμνάσια προσελθόντων κατ' αυτόν μαθητών μετά σημειώσεως, ποίοι τούτων εγένοντο δεκτοί και ποίοι ουχί, και τίνος Ελληνικού σχολείου έφερεν έκαστος αυτών απολυτήριον.

Εν Αθήναις τη 31 Μαΐου 1871

Ο Υπουργός Αθ. Γ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ

33 

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΓΡΑΠΤΑ ΓΥΜΝΑΣΜΑΤΑ

(Εγκύκλιος 7079/17 Αυγούστου 1872)

Κυβέρνηση Ε. Δεληγιώργη Υπουργός Δ. Μαυροκορδάτος

Αριθ. πρωτ. 7O79.

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ

Περί γραπτών γυμνασμάτων εν τοις γυμνάσιοις και εν τοις ελλ. σχολείοις

TO ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ EKKΛ. ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ

Προς τους γυμνασιάρχας, σχολάρχας και διευθυντάς ελλ. σχολείων

Ο των Ελληνικών σχολείων και γυμνασίων κανονισμός του 1836 ορίζει διά του 10 άρθρου, ίνα συνδέηται με την θεωρητικήν διδασκαλίαν της ελληνικής και πρακτική τις διδασκαλία, και εις ταύτην καταλέγει, και την υπό των μαθητών των Ελληνικών σχολείων σύνθεσιν, κλ. δηλαδή την έγγραφον έκθεσιν ιδεών διά δε του 23 άρθρου ορίζει, ίνα τα έγγραφα γυμνάσματα λαμβάνωνται υπ' όψιν εις την εκτίμησιν της προόδου των μαθητών και επομένως την ανάλογον κατάταξίν των διά δε του 70 άρθρου ορίζει την υπό των μαθητών των γυμνασίων σύνταξιν γραπτών γυμνασμάτων εις μόρφωσιν δι' αυτών του γραφικού ύφους εις τα διάφορα ήδη του λόγου. Τούτο δε διασαφηνίζεται εκ των άρθρων 74 και 75 του αυτού κανονισμού· εκ δε των άρθρων 93 και 94 καταφαίνεται η σπουδαιότης, ήτις πάνυ ορθώς απεδόθη εις την προκειμένην άσκησιν. Περί του σπουδαίου τούτου αντικειμένου εξεδόθη κατά το 1857 εκτενής εγκύκλιος, και εν τω εκδοθέντι παρά του Υπουργείου τυπικώ προγράμματι κατά το 1867 εσημειώθησαν εκ των 12 ωρισμένων καθ' εβδομάδα ωρών εις διδασκαλίαν των Ελληνικών τρεις ώραι εις γραφικάς ασκήσεις διά τα Ελληνικά σχολεία, ωρίσθη δε και εν τοις γυμνασίοις Θεματογραφία, ώστε ανέκαθεν εθεωρήθη εκ των ων ουκ άνευ εις την αληθή προκοπήν των μαθητών η πρακτική αυτή εφαρμογή της διδασκαλίας. Και όμως απεναντίας και των διακελεύσεων του κανονισμού και της ρητής περί της εφαρμογής αυτών παραγγελίας του υπουργείου κατά το 1857, και της γενικώς κρατούσης αρχής, ότι άνευ εφαρμογής, άνευ ασκήσεων

Αναδημοσιεύεται από το: Παρίσης, τ. Α', σ. 373.

είναι ματαιοπονία άντικρυς πάσα θεωρητική διδασκαλία, φαίνεται ότι αι τοιαύται ασκήσεις παρημελήθησαν που μεν εν μέρει, που δε και καθ' ολοκληρίαν, ως εξάγεται εκ των υπό εξέτασιν και έλεγχον ενώπιον ημών υποβληθέντων ήδη προγραμμάτων των Ελληνικών σχολείων και γυμνασίων. Όθεν εθεωρήσαμεν ημέτερον σπουδαίον καθήκον, ίνα άνευ της ελαχίστης αναβολής προσκαλέσωμεν υμάς, όπως εκ των ωρισμένων 12 καθ' εβδομάδα ωρών εις διδασκαλίαν της ελληνικής αφορίσητε τας 4 εις τας προκειμένας ασκήσεις. Έκαστος δε μαθητής να υποχρεωθή να φυλάττη τα γραφικά του γυμνάσματα, ίνα εν καιρώ εξελέγξεως αποδειχθή και η εις ταύτα πρόοδος του, κατά τα εν τω μνημονευθέντι κανονισμώ οριζόμενα.

Εν Αθήναις τη 17 Αυγούστου 1872

Ο Υπουργός Δ.Σ. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ

34

ΑΝΑΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΙΕΡΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ

(Εγκύκλιος 6820/3 Σεπτεμβρίου 1873)

Κυβέρνηση Ε. Δεληγιώργη Υπουργός Δ. Ράλλης

Αριθ. πρωτ. 6820.

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ

Περί διδασκαλίας των Ιερών μαθημάτων

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΚΚΛ. ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ.

Προς τους γυμνασιάρχας.

Γνόντες να συμπληρώσω μεν την εν τοις γυμνασίοις διδασκαλίαν των ιερών μαθημάτων, ορίζομεν ως εξής. Εν τη A'. τάξει να διδάσκηται η Ιερά Ιστορία· εν τη Β', η Εκκλησιαστική Ιστορία κατ' έπιτομήν· εν τη Γ', η Ιερά Κατήχησις και εν τη Δ', η Ευαγγελική η κατά Χριστόν Ηθική όθεν προσκαλείσθε να ενεργήσητε ταύτα; να προσδιορίσητε δε δύο ώρας καθ' εβδομάδα εις εκάστην τάξιν διά την διδασκαλίαν των ειρημένων μαθημάτων,

Εν Αθήναις τη 3 Σεπτεμβρίου 1873

Ο Υπουργός Δ.Γ. ΡΑΛΛΗΣ

Αναδημοσιεύεται από το: Παρίσης, τ. Α', σ. 378.

35

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ

(Εγκύκλιος 1659/30 Αυγούστου 1874)

Κυβέρνηση Δ. Βούλγαρη Υπουργός Ι. Βαλασόπουλος

Αριθ. πρωτ. 1659/30 Αυγούστου 1874

Περίληψις: Περί διδασκαλίας αρχών της φυσικής

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ

Προς τους Σχολάρχας.

Εν τοις κατά τον κανονισμόν των ελληνικών σχολείων και γυμνασίων του 1836 διδακτέοις μαθήμακπ εν τη ανωτέρα των ελληνικών σχολείων τάξει καταλογίζονται και αι αρχαί της πειραματικής φυσικής. Δεν ενηργήθη άχρι τούδε η διάταξις αυτή διά την έλλειψιν ίσως καταλλήλου διδακτικού βιβλίου. Εγκριθέντος δε ήδη τοιούτου, των μαθημάτων δηλονότι της πειραματικής φυσικής του κ. A. Δαμασκηνού, άτινα διαρρήδην συσταίνονται υπό της κρινάσης αυτά εξεταστικής επιτροπής, ως καταλληλότατα προς χρήσιν ελληνικών σχολείων και παρθεναγωγείων, αίρεται το τέως κώλυμα προς διδασκαλίαν του προκειμένου μαθήματος.

Εν Αθήναις την 30 Αυγούστου 1874

Ο Υπουργός Ι. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Αναδημοσιεύεται από τα ΓΑΚ, Ιστορικά Αρχεία Γιάννη Βλαχογιάννη: Υπουργείον Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως, ω. 176,1862-1878, αριθ. εγγράφου 103.

36

ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ

ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

(Εγκύκλιος 3804/27 Μαΐου 1875)

Κυβέρνηση Χ. Τρικούπη Υπουργός Δ. Ράλλης

Αριθ. πρωτ. 3804.

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ

Περί του μαθήματος της φυσικής

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ EKKΛ. KAI ΤΗΣ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ

Προς τους σχολάρχας τον Κράτους.

Το εν τω κανονισμώ των ελληνικών σχολείων και γυμνασίων οριζόμενον μάθημα των άρχων της πειραματικής φυσικής θέλετε διδάσκει, εν τη Γ', του σχολείου τάξει και κατατάξει αυτό εν τω" μετ' ολίγον συνταχθησομένω προγράμματι των μαθημάτων εις γνώσιν των μαθητών.

Εν Αθήναις τη 27 Μαΐου 1875

Ο Υπουργός Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ

Αναδημοσιεύεται από το: Παρίσης, τ. Α', σ. 388:

37

ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΩΝ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ

(5 Νοεμβρίου 1876)

Κυβέρνηση Α. Κουμουνδούρου

Υπουργός Γ. Μίλησης

ΤΟ ΕΠΙ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΒΤΣΒΩΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ

ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΩΝ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'. ΓΕΝΙΚΑΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ.

1. Συμφώνως προς το άρθρον 83 του κανονισμού των γυμνασίων και ελληνικών σχολείων, και το από 18 Φεβρουαρίου 1871 Β. Διάταγμα περί εισαγωγής της Οπλασκίας εις τα γυμνάσια, οι μαθηταί απάντων των γυμνασίων του κράτους ασκούνται περί τα στρατιωτικά.

2. Παν γυμνάσιον, ως και το Βαρβάκειον Λυκειον, αποτελεί, ως προς την στρατιωτικήν εκπαίδευσιν, σώμα αυτοτελές.

3. Τών εν όπλοις ασκήσεων μετέχουσιν όσοι των μαθητών δύνανται να φέρωσιν όπλα, και έχουσι το 14ον έτος της ηλικίας αυτών συμπεπληρωμένον.

4. Την ικανότητα του φέρειν όπλα αποφασίζει στρατιωτικόν συμβούλιον, συγκροτούμενον υπό του γυμνασιάρχου ως προέδρου, του προγυμναστού και ενός στρατιωτικού ιατρού.

5. Τα όπλα και τας σκευάς χορηγεί το υπουργείον των στρατιωτικών, χρεούται δε διά το τίμημα αυτών το επί της δημοσίας εκπαιδεύσεως υπουργείον.

6. Η θεωρητική και πρακτική στρατιωτική εκπαίδευσις αποτελεί μάθημα υποχρεωτικόν, η δε εις ταύτην πρόοδος εκτιμάται κατά το βαθμολόγιον, ο συντάσσει κατά τας εξετάσεις ο στρατιωτικός προγυμναστής.

Αναδημοσιεύεται από το αυτοτελές τεύχος: Υπουργείον των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως, Στρατιωτικός Κανονισμός των μαθητών των Γυμνασίων του Κράτους, Αθήνα 1877, σ. 43. :

7. Εις έκαστον γυμνάσιον διορίζεται στρατιωτικός προγυμναστής αξιωματικός (είτε εκ του τακτικού στρατού, είτε εκ των αποστράτων), υπό του υπουργού των στρατιωτικών, προκαλουμένου επί τούτω υπό του επί της δημοσίας εκπαιδεύσεως. Ο προγυμναστής είνε υπεύθυνος διά την εξάσκησιν και περί τα στρατιωτικά εν γένει μόρφωσιν των παρ" αυτού προγυμναζομένων, αμέσως μεν προς τον γυμνασιάρχην, εμμέσως δε προς τον υπουργόν της δημοσίας εκπαιδεύσεως, όστις προς εκτίμησιν της περί τα στρατιωτικά μορφώσεως των μαθητών, η πέμπει προς επιθεώρησιν τον επί των ασκήσεων εν τω οικείω υπουργείω τεταγμένον, η προκαλεί επιθεωρήσεις διατασσομένας υπό του υπουργού των στρατιωτικών, και ενεργουμένας υπό των παρ' αυτού διορισθησομένων αξιωματικών του ενεργού στρατού.

8. Αι ημέραι και ώραι των θεωρητικών και πρακτικών ασκήσεων ορίζονται διά του προγράμματος των μαθημάτων εκάστου σχολικού έτους (εξαμηνίας).

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β'. ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΙΣ

9. : Η στρατιωτική · εκπαίδευσις; περιλαμβάνει:-

α') Το σχολείον του στρατιώτου των εν ισχύι ασκήσεων του πεζικού, (τροποποιούμενον ως προς την χρήσιν του όπλου και τα γεμίσματα συμφώνως προς τον δοθησόμενον οπλισμόν).

β',) Σχολείον λόχου και τάγματος,

γ'.) Θεωρητική και πρακτική διδασκαλία της ριπής, συμφώνως προς τον δοθησομένον οπλισμόν.

δ',) Πρακτική διδασκαλία της εν εκστρατεία υπηρεσίας του πεζικού".

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ'. ΠΕΡΙ ΣΤΟΛΗΣ

10. Άπαντες οι μαθηταί, οι τε ικανοί φέρειν όπλα, οι τε μη, φέρουσι διαρκώς καθ' όλον το διάστημα της μαθητείας των την διά Β, Διατάγματος κανονιζομένην στολήν.

11. Οι αξιωματικοί καθηγηταί φέρουσι την κανονισμένην στολήν, μόνον κατά τας ώρας των ασκήσεων, και εν γένει καθ' όλας τας λοιπάς συναθροίσεις τας. αφορώσας εις την στρατιωτικήν εκπαίδευσιν.

12. Δι' ειδικού B; Διατάγματος κανονισθήσονται τα περί στολής των καθηγητών αξιωματικών, ως και τα διακριτικά σημεία του βαθμού των υπαξιωματικών μαθητών.

1-3. Απαγορεύεται αυστηρώς εις μαθητήν εκτός υπηρεσίας να φέρη οιονδήποτε μέρος της σκευής αυτού.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δ'. ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ

14. Οι εν εκάστω γυμνασίω ικανοί να οπλοφορώσι μαθηταί οργανίζονται ως εξής:

α'). Εις λόχον, αν ο αριθμός αυτών ήνε από πεντήκοντα μέχρις εκατόν πεντήκοντα.

β'). Εις διλοχίαν, αν ο αριθμός αυτών ανέρχηται το πολυ μέχρι τριακοσίων.

γ'). Εις τάγμα, αν ο αριθμός αυτών υπερβαίνη τους τριακόσιους.

15. Ο αριθμός των βαθμοφόρων κανονίζεται συμφώνως προς τον κανονισμόν των ασκήσεων του πεζικού.

16. Αν o αριθμός των μαθητών των ικανών να οπλοφορώσιν αποτελή δύναμιν τάγματος, το τάγμα διαιρείται εις τέσσαρας λόχους.

Βαθμοφόροι:

Διοικητής του σώματος.

17. Ο γυμνασιάρχης και ο διευθυντής του Βαρβακείου Λυκείου είνε αυτοδικαίως ο διοικητής του σώματος, αντιπροσωπευόμενος εις τας ενόπλους συναθροίσεις εν ανάγκη, υπό του στρατιωτικού προγυμναστού, όστις εχεί πάντοτε την στρατιωτικήν δικαιοδοσίαν υποδιοικητού, οίος δήποτε και αν η βαθμός ον φέρει. Ο γυμνασιάρχης ως και ο διευθυντής του Βαρβακείου Λυκείου έχουσι την ανωτέραν εποπτείαν ως προς την στρατιωτικήν μόρφωσιν των υπό την διεύθυνσιν των γυμνασίων, υπαγόμενοι και ως προς τούτο εις την υπερτάτην εποπτείαν του υπουργού της δημοσίας εκπαιδεύσεως, προς ον αναφέρονται διά παν το χρειώδες.

18. Οι κατά τον κανονισμόν των ασκήσεων του πεζικού αναγκαίοι βαθμοφόροι αξιωματικοί λαμβάνονται εκ των καθηγητών, υποχρεωτικώς μεν εκ των εχόντων ηλικίαν κατωτέραν των τεσσαράκοντα πέντε (45) ετών, προαιρετικώς δε και εκ των εχόντων,ανωτέραν των τεσσαράκοντα πέντε και κατωτέραν των πεντήκοντα πέντε. Τούτο δε γίνεται κατά πρακτικόν συντασσόμενον επί τούτω, υπό του συλλόγου των καθηγητών (συμπεριλαμβανομένου και του στρατιωτικού προγυμναστού), και κυρούμενον υπό του υπουργού της δημοσίας εκπαιδεύσεως, Η των ομοιοβάθμων αξιωματικών αρχαιότης κανονίζεται επί τη προτεραιότητι του διορισμού ως καθηγητού. Μη συμπληρουμένου του απαιτουμένου αριθμού αξιωματικών, αναπληρούνται οι ελλείποντες, κατά μονάς τας ώρας των ασκήσεων, εκ των υπαξιωματικών μαθητών.

19. Οι υπαξιωματικοί διορίζονται εκ των μαθητών της ανωτέρας τάξεως, και τούτων μη έπαρκούντων εκ μαθητών της αμέσως κατωτέρας. Η απονομή δε αυτών γίνεται μετά προηγουμένην προκαταρκτικήν εκπαίδευσιν και εξέτασιν

διά πρακτικού του συλλόγου των καθηγητών μετά του στρατιωτικού προγυμναστού, συνερχομένων επί τούτω υπό την προεδρείαν του γυμνασιάρχου.

Αριθμητική δύναμις βαθμοφόρων,

20. Καθ' ην περίπτωσιν το σύνολον των μαθητών των ικανών να φέρωσιν όπλα αποτελεί λόχον, ονομάζονται οι εξής βαθμοφόροι: α'.) Αξιωματικοί. Εις (1) λοχαγός. Εις (1) υπολοχαγός. Δύο (2) ανθυπολοχαγοί, β'). Υπαξιωματικοί. Εις (1) επιλοχίας,

Πέντε (5) λοχίαι, ων ο εις επί του οπλισμού, Οκτώ (8) δεκανείς.

Καθ' ην περίπτωσιν μορφούται διλοχία, ο αριθμός των βαθμοφόρων αξιωματικών και υπαξιωματικών είνε διπλάσιος,

Καθ' ην δε περίπτωσιν μορφούται τάγμα, τούτο αποτελείται εκ τεσσάρων λόχων, έκαστος των οποίων έχει τους άνω μνημονευθέντας διά τον λόχον βαθμοφόρους, προστίθεται, δε εις υπολοχαγός ως υπασπιστής του τάγματος, και εις ανθυπασπιστής, του τελευταίου λαμβανομένου εκ των μαθητών της ανωτέρας τάξεως.

Σχετική αρχαιότης των βαθμοφόρων, και τοποθέτησις αυτών εν τοις λόχοις.

21. Ο αρχαιότερος των καθηγητών είνε και ο αρχαιότερος των λοχαγών, τοποθετείται δε εις τον πρώτον λόχον. Ο αμέσως μετ' αυτόν κατ' αρχαιότητα επόμενος καθηγητής είνε ο δεύτερος λοχαγός, τοποθετείται δε εις τον τρίτον λόχον.

Ο κατόπιν τούτου ερχόμενος ως προς την αρχαιότητα καθηγητής είνε ο τρίτος λοχαγός, τοποθετείται δε εις τον δεύτερον λόχον.

Ο δε μετά τούτον ερχόμενος κατά την αρχαιότητα καθηγητής είνε ο τέταρτος λοχαγός, τοποθετείται δε εις τον τέταρτον λόχον.

Συμπληρωθέντος του αριθμού των λοχαγών, ο μετά τον τέταρτον αμέσως ερχόμενος κατ' αρχαιότητα καθηγητής είνε ο πρώτος υπολοχαγός του σώματος ^ ως και υπασπιστής αυτού. Ο επόμενος τούτω κατ' αρχαιότητα καθηγητής είνε   ο δεύτερος υπολοχαγός, τοποθετείται δε εις τον πρώτον λόχον.

Ο μετά τούτον αμέσως ερχόμενος κατά την αρχαιότητα καθηγητής είνε  ο τρίτος υπολοχαγός, τοποθετείται δε εις τον τρίτον λόχον.

Ο τούτω αμέσως επόμενος καθηγητής είνε ο τέταρτος υπολοχαγός, τοποθετείται δε εις τον δεύτερον λόχον.

14